Monday 05 January 2015

Eerste (juridische) hulp bij overlijden

Een overlijden in onze familiekring. Helaas krijgen we er allemaal wel eens mee te maken. Maar wat moet er dan gebeuren? Familieleden kampen op dat ogenblik met allerhande praktische problemen met betrekking tot het vermogen van de overledene.

Na een overlijden worden de bankrekeningen van de overledene en die van zijn huwgemeenschap geblokkeerd, alsook alle privérekeningen van de overledene en van diens langstlevende echtgenoot wanneer men gehuwd is onder het wettelijk stelsel. De banken eisen zekerheid bij de terbeschikkingstelling van de fondsen en dienen daarom te beschikken over de handtekening van alle erfgenamen vooraleer zij overgaan tot vrijgave en verdeling van de tegoeden. Wanneer erfgenamen het oneens zijn, wordt de uitbetaling geblokkeerd en kan de langstlevende echtgenoot zelfs niet aan zijn eigen tegoeden.

Vroeger werden een akte van bekendheid, opgemaakt door de vrederechter, of een erfrechtverklaring, afgeleverd door het gemeentebestuur, gebruikt om de rechthebbenden van een nalatenschap aan te wijzen waardoor de erfgenamen in staat werden gesteld om bij de bank de tegoeden van de overledene op te vragen of om desgevallend tot opening van de kluis over te gaan.

Sedert 29 mei 2009 zijn deze documenten echter niet meer geldig voor de deblokkering. De wet van 6 mei 2009 houdende diverse bepalingen (B.S. 19 mei 2009) heeft artikel 1240bis van het Burgerlijk Wetboek gewijzigd zodat nu uitdrukkelijk wordt voorzien dat de banken en kredietinstellingen enkel bevrijdend kunnen betalen op vraag van de rechthebbenden vermeld in een attest van erfopvolging dat men kan opvragen bij de ontvanger van het registratiekantoor of in een akte van erfopvolging die men dient te laten opstellen door een notaris. 

De kosten voor de notariële akte van erfopvolging lopen al snel op en bestaan uit registratierechten, rechten op geschriften, erelonen en aktekosten van de notaris.
Het attest van erfopvolging afgeleverd door de ontvanger van het registratiekantoor daarentegen is gratis.
In vele gevallen is de ontvanger echter niet bevoegd en dient u alsnog beroep te doen op een notaris onder andere indien de erflater een testament of om het even welke andere akte houdende laatste wilsbeschikkingen heeft opgemaakt, de erflater een huwelijkscontract heeft afgesloten, een \"akte wijziging huwelijkse voorwaarden\" heeft laten opstellen of indien er onbekwame erfgenamen tot de nalatenschap worden geroepen zoals minderjarigen of onbekwaamverklaarden. Bovendien houdt de bank zich het recht voor om elk gevolg te weigeren aan het attest of de akte van erfopvolging ingeval er een bankkoffer werd gehuurd door de overledene of zijn/haar huwelijkspartner.

Voor de langstlevende partner (gehuwd of wettelijk samenwonend) is dan wel weer geen attest of akte van erfopvolging vereist om een beperkt bedrag van de rekening van de nalatenschap af te halen. Dit bedrag is maximaal de helft van het totale bedrag dat door alle bankinstellingen samen wordt geblokkeerd
met een plafond van 5.000 euro. De uitbetaling van dit minimumbedrag heeft daarnaast belangrijke gevolgen. Zo kan de langstlevende partner de erfenis niet meer verwerpen of aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving en indien de langstlevende partner de gehanteerde maxima niet respecteert, verliest deze het erfrecht over het bedrag waarmee het maximum is overschreden.

Hoe dit nu concreet in zijn werk gaat, roept bij veel mensen vragen op. Er gaat immers een langere periode voorbij vooraleer deze attesten effectief kunnen worden bekomen. Intussen blijft evenwel het vermogen (gelden, kluizen) van de overledene geblokkeerd terwijl er wel facturen zijn die moeten worden betaald niet alleen voor de begrafenis maar ook voor elektriciteit, water en dergelijke.

Sedert de nieuwe wetgeving van 1 juli 2012 moet de notaris of de ontvanger van een registratiekantoor voor akten of attesten van erfopvolging die vanaf 1 juli 2012 worden opgesteld, ongeacht de datum van het overlijden, eerst contact opnemen met de fiscale en sociale administraties.

Deze fiscale en sociale (RSZ of RSVZ) instanties moeten onderzoeken of er geen schulden zijn op naam van de overledene en/of de erfgenamen. Zij dienen dat binnen een termijn van 12 werkdagen te melden aan de betrokken notaris of ontvanger.

Het zal dus niet mogelijk zijn om attesten of akten van erfopvolging, die gevraagd zijn vanaf 1 juli 2012, af te leveren voor het verstrijken van voormelde termijn.  

De bankrekeningen kunnen pas worden gedeblokkeerd als in het attest of de akte van erfopvolging wordt verklaard dat geen schulden werden gemeld van de overledene of de erfgenamen, dat alle gemelde schulden werden betaald of dat zij voorafgaand aan de vrijgave van de tegoeden op de geblokkeerde rekeningen zullen worden betaald met die tegoeden. Dit laatste levert soms problemen op nu de bank dient te beschikken over het akkoord van alle erfgenamen.

Erfgenamen doen er goed aan om, alvorens zij een akte of een attest van erfopvolging aanvragen, de nog niet betaalde vervallen fiscale en sociale schulden te betalen. Zo kan worden vermeden dat er nog melding wordt gemaakt van deze schulden en kan het deblokkeren van de rekeningen in zekere mate worden versneld.

In de praktijk moet u ongeveer vier weken rekenen voor de aflevering van het attest of de akte van erfopvolging.

Er is wel een uitzondering voor bepaalde gewone schulden die u kan doen betalen vooraleer de tegoeden op de geblokkeerde rekeningen volledig zijn vrijgegeven. De bank kan dit op verzoek van de notaris of van de rechthebbenden, zonder eerst na te gaan of er fiscale en/of sociale schulden zijn.

Het gaat hier over begrafeniskosten met inbegrip van rouwmaaltijden en concessies, alsook kosten betreffende de laatste woonplaats van de overledene zoals facturen voor de levering van water, elektriciteit, stookolie, gas, brandverzekering, huur of betaling van een termijn van een hypothecair krediet volgens het afbetalingsplan van kracht op het ogenblik van het overlijden. Het betreft wel enkel facturen met een vervaldag binnen drie maanden voor het overlijden en zes maanden na het overlijden.

In de praktijk mondt het voorgaande uit in een administratieve rompslomp waar u tijdens het rouwproces geen behoefte aan hebt. Het is op dat ogenblik dat wij voor u klaarstaan en u zoveel mogelijk trachten te ontlasten zodat u zich hierover geen zorgen dient te maken en in alle rust kan rouwen. Wij bieden vrijblijvend info en advies zonder dat hieraan veel kosten zijn verbonden.

Na deze eerste hulp staat een team van gespecialiseerde advocaten te uwer beschikking om u bij te staan en uw belangen te behartigen bij de verdere afhandeling van de vereffening en verdeling van de nalatenschap. De ervaring leert ons immers dat er al te vaak onenigheid bestaat tussen de verscheidene erfgenamen en een “neutrale” notaris niet steeds de nodige oplossingen kan bieden…

Wenst u bijkomende informatie ? Aarzel dan niet ons te contacteren.

Jan STIJNS
Sofie POUKENS